an ninh - quốc phòng

Các nguyên tắc trong xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước
Ngày đăng 13/07/2020 | 08:31

Để quản lý xã hội, bên cạnh pháp luật còn có hệ thống các quy phạm xã hội bao gồm: quy phạm đạo đức, phong tục, tập quán, hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư, tổ chức xã hội và tổ chức tôn giáo. Tuy các quy phạm xã hội không mang tính cưỡng chế cao như quy phạm pháp luật, song nó vẫn có giá trị bởi có sự kết hợp giữa cưỡng chế với sự tự nguyện, xử phạt với giáo dục, răn đe với thuyết phục. Chính vì vậy, để việc quản lý xã hội đạt hiệu quả cao, đòi hỏi phải thực hiện tốt việc kết hợp giữa pháp luật với hệ thống các thiết chế xã hội khác, trong đó có hương ước, quy ước

     Bước vào thời kỳ đổi mới (1986), trước yêu cầu bảo vệ, duy trì, phát triển các phong tục tập quán, giá trị văn hóa tốt đẹp đang được phục hồi, xóa bỏ các hủ tục, tệ nạn nảy sinh, nhất là trong việc cưới, việc tang nhằm xây dựng đời sống văn hóa mới, chủ trương xây dựng và thực hiện hương ước đã được khẳng định trong một số văn kiện của Đảng và thể chế hóa chủ trương của Đảng, Nhà nước đã ban hành một số văn bản quy phạm pháp luật . Qua tổng kết Chỉ thị số 24/1998/CT-TTg cho thấy đến nay việc xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước đã đi vào ổn định, được xây dựng, thực hiện rộng khắp trên cả nước. Hương ước, quy ước đã khẳng định được vị trí, vai trò trong xây dựng, thực hiện nếp sống văn minh, phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo, xây dựng kết cấu hạ tầng, giữ gìn an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, vệ sinh môi trường, thực hiện chính sách dân số, gia đình và trẻ em; phát huy vai trò tự quản và xây dựng tình đoàn kết, tương thân, tương ái trong cộng đồng dân cư. Đồng thời, hương ước, quy ước còn là một trong những hình thức để thực hiện quyền dân chủ của nhân dân ở cơ sở, tạo điều kiện để nhân dân thể hiện ý chí, tham gia giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước - một trong những yêu cầu của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

     Qua nhìn nhận, đánh giá vị trí, vai trò của hương ước, quy ước trong tình hình mới, ngày 08/5/2018, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 22/2018/QĐ-TTg về xây dựng, thực hiện hương ước để thay thế Chỉ thị số 24/1998/CT-TTg. Quyết định có 5 chương, 20 điều với nhiều quy định mới so Chỉ thị số 24/1998/CT-TTg; đặc biệt là các quy định về nguyên tắc xây dựng hương ước, quy ước.

     Các nguyên tắc xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước được quy định tại Điều 4 Quyết định số 22/2018/QĐ-TTg. Theo đó, việc xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước phải bảo đảm các nguyên tắc sau đây:

     - Việc xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước phải phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng; chính sách, pháp luật của Nhà nước; đạo đức xã hội, phong tục, tập quán tốt đẹp của cộng đồng dân cư; không vi phạm quyền con người, quyền công dân, bảo đảm bình đẳng giới.

     Hương ước, quy ước được xây dựng, duy trì để đáp ứng yêu cầu tự quản của cộng đồng dân cư và thực hiện dựa trên nhu cầu tự nguyện, thỏa thuận của cộng đồng. Tuy nhiên, việc xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước vẫn phải đặt dưới sự quản lý, kiểm soát của Nhà nước nhằm đảm bảo nội dung của hương ước, quy ước không trái chủ trương, chính sách, pháp luật, không vi phạm quyền con người, quyền công dân. Sự can thiệp của Nhà nước vào quá trình xây dựng hương ước, quy ước được thể hiện ở quy định về trách nhiệm của Ủy ban nhân dân cấp xã trong việc cho ý kiến vào dự thảo hương ước; trách nhiệm của Phòng Tư pháp trong thẩm định, trình Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện xem xét, công nhận hương ước, quy ước; mặt khác còn thể hiện ở hoạt động kiểm tra của cơ quan quản lý nhà nước trong xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước.Sự quản lý, can thiệp của các cơ quan nhà nước không chỉ trong quá trình xây dựng hương ước mà còn ở cả quy định về xử lý hương ước, quy ước vi phạm.

     Bên cạnh đó, để bảo đảm bình đẳng giới cũng như quyền lợi, nghĩa vụ bình đẳng giữa các thành viên trong cộng đồng, không có sự phân biệt đối xử giữa nam và nữ trong hương ước, quy ước,pháp luật quy định thành phần Tổ soạn thảo hương ước phải có đại diện phụ nữ.Các thành viên trong cộng đồng dân cư tổ dân phố không phân biệt nam và nữ có quyền bàn, biểu quyết về chủ trương xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước cũng như nội dung cụ thể của hương ước, quy ước. Việc biểu quyết được thực hiện tại cuộc họp cử tri hoặc cử tri đại gia đình hoặc phiếu lấy ý kiến. Cùng với việc bàn, biểu quyết, để tạo điều kiện cho mọi đối tượng trong cộng đồng dân cư đóng góp ý kiến, pháp luật còn quy định lấy ý kiến Nhân dân về dự thảo hương ước, quy ước bằng nhiều hình thức khác nhau (niêm yết công khai tại nhà văn hóa thôn, tổ dân phố, bảng tin công cộng, điểm sinh hoạt cộng đồng; kết hợp, lồng ghép với các cuộc họp của tổ chức đoàn thể và các tổ chức tự quản của thôn, tổ dân phố; sao gửi dự thảo hương ước, quy ước đến từng hộ gia đình, cá nhân; mở hòm thư tiếp nhận ý kiến góp ý, lấy ý kiến bằng văn bản hoặc hình thức phù hợp khác). 

     - Bảo đảm tự nguyện, trên cơ sở thỏa thuận, thống nhất của cộng đồng dân cư; phát huy đầy đủ quyền làm chủ của Nhân dân; dựa trên nhu cầu tự quản của cộng đồng dân cư trong xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước.

     Nguyên tắc này được quy định tại Điều 4 Quyết định số 22/2018/QĐ-TTg và được thể hiện trong các quy định về trình tự, thủ tục, điều kiện soạn thảo, thông qua, công nhận hương ước, quy ước; việc xây dựng, thực hiện, sửa đổi, bổ sung hương ước, quy ước. Trong đó nhấn mạnh sự tự nguyện, thỏa thuận, thống nhất của cộng đồng dân cư từ chủ trương đến tham gia góp ý kiến, thảo luận, biểu quyết nội dung hương ước, quy ước; tổ chức thực hiện hương ước, quy ước sau khi được công nhận.

     Đây là nguyên tắc quan trọng, thể hiện bản chất của hương ước, quy ước, đồng thời là cơ sở để phân biệt giữa các quy phạm trong hương ước, quy ước và quy phạm pháp luật. Hương ước, quy ước là công cụ tự quản của cộng đồng dân cư, những quy tắc xử sự trong hương ước, quy ước do cộng đồng dân cư tự nguyện thỏa thuận, thống nhất ý kiến và chủ động tổ chức thực hiện.

     Để cụ thể hóa nguyên tắc này, Quyết định số 22/2018/QĐ-TTg đã đề ra những quy định chặt chẽ về trình tự, thủ tục, điều kiện soạn thảo, thông qua, công nhận hương ước, quy ước theo đó việc xây dựng, thực hiện, sửa đổi, bổ sung hương ước, quy ước phải xuất phát từ sự tự nguyện, thỏa thuận theo đa số của người dân từ việc thống nhất chủ trương xây dựng, sửa đổi, bổ sung, góp ý dự thảo hương ước, quy ước đến thảo luận, thông qua và thực hiện hương ước, quy ước. Đồng thời, Quyết định cũng quy định rõ trách nhiệm của hộ gia đình, cá nhân trong thực hiện hương ước, quy ước. Để khắc phục, vừa qua, các bộ, ngành đã sửa đổi các quy định về tiêu chuẩn đánh giá thôn, tổ dân phố văn hóa; xã đạt chuẩn văn hóa nông thôn mới; xã, phường, thị trấn đạt chuẩn tiếp cận pháp luật, trong đó có nội dungvề hương ước, quy ước (Nghị định số 122/2018/NĐ-CP ngày 17/9/2018 quy định về xét tặng danh hiệu “Gia đình văn hóa”, “thôn văn hóa”, “làng văn hóa”, “ấp văn hóa”, “bản văn hóa”, “tổ dân phố văn hóa”; Quyết định số 619/QĐ-TTg ngày 08/5/2017 ban hành quy định về xây dựng xã, phường, thị trấn đạt chuẩn tiếp cận pháp luật)

     - Bảo vệ, giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống; xây dựng các giá trị văn hóa mới phù hợp với đặc điểm tình hình của cộng đồng dân cư.

     Xây dựng, duy trì hương ước, quy ước góp phần bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của gia đình và dân tộc (truyền thống hiếu nghĩa, đạo làm con, truyền thống hiếu học…), bảo vệ thuần phong mỹ tục, tinh thần tương trợ, tương thân tương ái Nhiều truyền thống, phong tục tập quán, luật tục tốt đẹp đã được các cộng đồng dân cư ghi nhận, văn bản hóa tại hương ước, quy ước. Đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa, đứng trước yêu cầu hội nhập quốc tế sự ảnh hưởng và giao lưu văn hóa ngày càng mạnh mẽ. Cùng với việc giao lưu văn hóa là quá trình gìn giữ những nét văn hóa riêng của dân tộc. Nếu không có những công cụ để bảo tồn giá trị văn hóa của mình, chúng ta có thể mất bản sắc. Một cách thức hiệu quả để bảo tồn sự đa dạng văn hóa đó chính là xây dựng hương ước, quy ước thành công cụ gìn giữ những nét văn hóa riêng. Việc quy định  “Bảo vệ, giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống; xây dựng các giá trị văn hóa mới phù hợp với đặc điểm tình hình của cộng đồng dân cư” trong xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước thành một nguyên tắc riêng nhằm nhấn mạnh vai trò đặc biệt quan trọng này của hương ước, quy ước.

     Quyết định số 22/2018/QĐ-TTg đã có nhiều quy định để cụ thể hóa, bảo đảm thực hiện nguyên tắc này: Điều 5 quy định về nội dung hương ước, quy ước phải ghi nhận các phong tục, tập quán tốt đẹp và biện pháp hạn chế, tiến tới xóa bỏ phong tục, tập quán lạc hậu, mê tín dị đoan; tại Điều 6 Quyết định quy định thành viên Tổ soạn thảo thành viên Tổ soạn thảo hương ước, quy ước phải là người có uy tín trong cộng đồng dân cư; có phẩm chất đạo đức tốt; có kinh nghiệm sống và có hiểu biết về pháp luật, văn hóa, phong tục, tập quán của địa phương; có đại diện phụ nữ tham gia. Đối với thôn, tổ dân phố vùng dân tộc thiểu số thì thành viên Tổ soạn thảo phải có sự tham gia của người dân tộc thiểu số biết tiếng dân tộc thiểu số. Đồng thời, quy định trách nhiệm của Ủy ban Dân tộc và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trong việc hướng dẫn việc ghi nhận các phong tục, tập quán tiến bộ; vận động xóa bỏ, không áp dụng phong tục, tập quán lạc hậu trong hương ước, quy ước tại khoản 3 Điều 17 Quyết định.

     - Không đặt ra các khoản phí, lệ phí, phạt tiền, phạt vật chất.

     Để bảo đảm thực hiện các quy định trong hương ước, quy ước cần phát huy tính tự giác, tự nguyện. Các biện pháp bảo đảm thực hiện quy định trong hương ước, quy ước chỉ mang tính chất giáo dục, thuyết phục, vận động. Nếu cần thiết phải đưa ra những chế tài trong hương ước, quy ước có thể áp dụng các biện pháp như: Buộc lao động công ích; giáo dục, phê bình trước tập thể nhân dân hay không đưa vào diện bình xét gia đình văn hóa.

thời tiết các vùng

Hà Nội
Đà Nẵng
TP Hồ Chí Minh

Bình chọn

Đánh giá thái độ tiếp công dân của cán bộ Một cửa quận