Say nắng say nóng là gì?
- Say nắng: Khi lao động hoặc đi quá lâu ngoài trời nắng, nhiều tia nắng sẽ chiếu thẳng vào vùng cổ gáy. Dưới tác dụng liên tục của ánh sáng mặt trời gay gắt, trung tâm điều hòa thân nhiệt cơ thể sẽ bị chấn động làm rối loạn điều hòa thân nhiệt cùng với hiện tường mất nước cấp của cơ thể. Như vậy say nắng thường biểu hiện bệnh nặng ngay từ đầu, có thể có nhiều dấu hiệu thần kinh sớm, rất rõ tổn thương có thể hồi phục hoặc không hồi phục. Một số trường hợp có thể có tụ máu dưới màng cứng và trong não.
- Say nóng: Là tình trạng mất nước toàn thể kèm theo rối loạn điều hòa thân nhiệt. Khi nhiệt độ ngoài trời quá cao, cùng với việc phơi mình quá lâu dưới ánh nắng mặt trời hoặc phải làm việc trong điều kiện môi trường nhiệt độ cao nóng bức (hầm lò, trong phòng kín…), hoặc hoạt động thể lực quá sức ở người trẻ ( chơi các môn thể thao cường độ cao, làm việc nặng nhọc kéo dài)…sẽ dẫn đến hiện tượng lượng nhiệt sinh ra và lượng nhiệt hấp thu lớn hơn nhiều so với lượng nhiệt cơ thể tỏa ra môi trường xung quanh. Do đó trong say nóng, tình trạng mất nước toàn thể là chủ yếu.
Biểu hiện của người say nắng, say nóng:
Một đặc điểm chung là cả say nóng, say nắng đều dẫn đến một tình trạng tăng thân nhiệt. Khi thân nhiệt tăng sẽ dẫn tới tăng quá trình đào thải mồ hôi làm cơ thể mất một lượng nước lớn, hiện tường này nếu không được bù kịp thời sẽ dẫn tới hậu quả gây rối loạn hoạt động nhiều chức năng của các cơ quan như tim mạch, hô hấp, thần kinh. Rối loạn chất điện giải nặng giảm khối lượng tuần hoàn gây trụy tim mạch thể dẫn đến tử vong.
Cách xử trí khi bị say nắng say nóng:
Trước một trường hợp say nắng, say nóng cần nhanh chóng tiến hành những biện pháp sơ cứu ngay lập tức khi chưa có sự hỗ trợ của nhân viên y tế hay phương tiện y tế:
Đưa ra khỏi môi trường nắng nóng: Chuyển ngay nạn nhân vào chỗ râm mát, có bóng râm, thoáng gió hoặc phòng có điều hòa. Đặt nằm ngửa, kê cao đầu và nới lỏng hoặc cởi bỏ bớt quần áo.
Hạ thân nhiệt nhanh chóng: Dùng nước mát hoặc khăn mát đắp lên trán, cổ, nách và bẹn (nơi có nhiều mạch máu lớn). Sử dụng quạt để tăng cường lưu thông không khí, giúp hơi nước bay hơi và làm mát cơ thể.
Bù nước và điện giải: Nếu nạn nhân còn tỉnh táo, không nôn mửa, hãy cho uống từng ngụm nhỏ nước mát, nước pha chút muối hoặc dung dịch oresol để bù chất điện giải. Tuyệt đối không cho nạn nhân uống thuốc hạ sốt không chà xát cồn lên da và không ép họ uống nước nếu đang trong tình trạng nôn ói hoặc mất ý thức.
Gọi cấp cứu: Nếu nạn nhân có các biểu hiện nghiêm trọng như hôn mê, lú lẫn, co giật, không có khả năng uống nước hoặc sốt cao liên tục, hãy gọi ngay dịch vụ cấp cứu 115. Tiếp tục làm mát trong lúc di chuyển cấp cứu.
Cách phòng chống say nắng, say nóng trong những ngày hè cao điểm.
Các biện pháp phòng ngừa cụ thể bao gồm:
- Hạn chế tiếp xúc nhiệt độ cao
- Tránh giờ cao điểm: Hạn chế ra ngoài trời từ 10 giờ sáng đến 4 giờ chiều.
- Nghỉ ngơi hợp lý: Nếu phải làm việc ngoài trời, hãy nghỉ giải lao 15-20 phút mỗi giờ tại nơi thoáng mát.
- Làm mát không gian: Sử dụng điều hòa, quạt hoặc rèm cửa để giảm nhiệt độ trong phòng.
- Trang phục và bảo vệ cá nhân: Chọn quần áo rộng rãi, mỏng nhẹ, thấm hút mồ hôi và có màu sáng để phản xạ ánh nắng. Luôn đội mũ rộng vành, đeo kính râm và khẩu trang khi ra đường. Thoa kem chống nắng có chỉ số SPF từ 30 trở lên trước khi ra ngoài 30 phút.
- Chế độ ăn uống phù hợp: Uống đủ nước: Uống từ 1.5 - 2 lít nước mỗi ngày. Đừng đợi đến khi thấy khát mới uống. Nếu vận động mạnh, hãy uống thêm nước khoáng, nước chanh muối hoặc nước dừa. Hạn chế rượu, bia, cà phê và đồ uống có quá nhiều đường vì chúng gây mất nước nhanh hơn. Tăng cường rau xanh, trái cây mọng nước (dưa hấu, cam, quýt) và các loại canh giải nhiệt.
Lưu ý đặc biệt cho nhóm nguy cơ cao
Trẻ em và người già: Đây là những đối tượng có khả năng điều hòa thân nhiệt kém, cần được theo dõi sát sao.
Không để người trong xe ô tô: Tuyệt đối không để trẻ em hoặc thú nuôi trong xe ô tô đỗ dưới trời nắng, dù chỉ vài phút.
Thích nghi dần với nhiệt độ: Khi vừa ở phòng điều hòa ra, hãy đứng ở nơi mát một lát trước khi ra hẳn ngoài nắng để tránh sốc nhiệt.